VQ2 - Bước tiến đổi mới phương thức tác chiến

Trung tuần tháng 9, hệ thống thống cảnh giới và bảo vệ vùng trời quốc gia hay còn gọi là Hệ thống VQ2 do TCT VHT phối hợp cùng Quân chủng PK-KQ nghiên cứu, phát triển lần đầu được đưa vào diễn tập kíp chiến đấu sở chỉ huy Trung đoàn Tên lửa Phòng không 282 (Sư đoàn 375) với 14 đơn vị tham gia. Sự kiện này đánh dấu thay đổi căn bản trong phương thức tổ chức chỉ huy, điều hành tác chiến của lực lượng Phòng không - Không quân.

Nếu như Hệ thống VQ1-M được TCT VHT trang bị cho Quân chủng Phòng Không - Không quân (QC PKKQ) từ năm 2016 đảm nhận nhiệm vụ cảnh giới gồm giám sát và phát hiện mục tiêu thì Hệ thống VQ2 tập trung cho nhiệm vụ chỉ huy, điều hành tác chiến, bảo vệ vùng trời quốc gia. VQ2 tự động đánh giá về tình hình địch, tình hình ta đảm bảo cho chỉ huy ở mọi cấp có đầy đủ thông tin để ra quyết định, thực hiện điều hành lực lượng, chỉ định vũ khí, và theo dõi toàn bộ quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, VQ2 kết nối trực tiếp tới các đơn vị hỏa lực và khí tài, cho phép ra mệnh lệnh tác chiến từ Quân chủng truyền xuống tới từng phân đội, thậm chí đến tận khí tài trên trận địa. 

Bắt đầu nghiên cứu từ năm 2017, đến năm 2023 VQ2 được đưa vào sử dụng trong trực ban chiến đấu thường xuyên và các nhiệm vụ huấn luyện đơn tại một số đơn vị trong Quân chủng PK-KQ. Trong quá trình nghiên cứu, các thủ trưởng Quân chủng luôn đặt ra câu hỏi với các kỹ sư của TCT VHT đó là: “Bao giờ hệ thống có thể đưa vào chiến đấu?”. Và chính cuộc diễn tập lần này đã mang đến câu trả lời rõ ràng, thuyết phục nhất.

Vận hành ổn định dù ý đồ tác chiến thay đổi liên tục

Theo chia sẻ của Chủ nhiệm dự án Hệ thống VQ2 Nguyễn Đình Việt, nếu trong huấn luyện thông thường, số lượng quyết tâm chiến đấu (tức là kế hoạch chiến đấu) không nhiều và ít thay đổi, thì trong cuộc diễn tập kíp sở chỉ huy chiến đấu, 14 trung đoàn tham gia diễn tập đều được giao một quyết tâm khác nhau, kéo theo ý đồ tác chiến thay đổi liên tục. Điều này khiến hệ thống cần linh hoạt điều chỉnh về mặt hiệu năng và tính ổn định.

Do đó, ngay khi nhận được kế hoạch tổ chức diễn tập kíp chiến đấu sở chỉ huy Trung đoàn Tên lửa Phòng không từ đầu tháng 8/2025, nhóm dự án Hệ thống VQ2 nhanh chóng bắt tay vào công tác chuẩn bị. Các kỹ sư Trung tâm Chỉ huy điều khiển phối hợp với Quân chủng PK-KQ nắm bắt đầy đủ ý định tác chiến, phương án tổ chức và yêu cầu bảo đảm kỹ thuật. Đồng thời, chủ động tham gia luyện tập cùng 14 trung đoàn tham gia diễn tập.

Đồng thời, 3 nhân sự của Trung tâm Chỉ huy điều khiển trực tiếp là đ/c Giám đốc Trung tâm Trung tá Lê Trần sự đã có mặt tại Trung đoàn 282 phối hợp với Quân chủng PK-KQ thực hiện công tác chuẩn bị, kiểm tra toàn bộ hoạt động của hệ thống cũng như các yêu cầu phục vụ diễn tập. Từ khi chuẩn bị cho đến ngày kết thúc diễn tập, nhóm dự án VQ2 ở cả ở đầu cầu Hà Nội cũng như Đà Nẵng liên tục bám sát hiện trường, vừa kiểm tra hệ thống, vừa liên tục tinh chỉnh các tính năng để đáp ứng yêu cầu mới phát sinh.

Các đơn vị thuần thục sử dụng VQ2

Đánh giá về hệ thống VQ2, Đại tá Lưu Hồ Anh, Phó Trưởng Ban thường trực Ban quản lý dự án VQ2 nhận xét rằng:

“Việc đưa VQ2 vào diễn tập khẳng định rằng hệ thống có thể sử dụng trong môi trường chiến đấu gần như sát thực tế, đáp ứng các tiêu chuẩn rất cao của Quân chủng, thậm chí còn vượt yêu cầu Quân chủng. So với cách làm truyền thống, VQ2 đã rút ngắn thời gian xử lý mục tiêu từ 3–5 phút xuống chỉ còn 5–10 giây, giúp việc quản lý và tiêu diệt mục tiêu diễn ra nhanh, chính xác và gần với thời gian thực”.

Đại tá Lưu Hồ Anh cũng cho biết, qua diễn tập, bộ đội các cấp, đặc biệt là trung đoàn và phân đội đã thuần thục sử dụng hệ thống, thực hiện đầy đủ các khâu từ chuẩn bị, chiến đấu đến khôi phục sau chiến đấu hoàn toàn trên nền tảng tự động hóa.

Dưới góc nhìn đơn vị trực tiếp tham gia diễn tập, Thượng tá Nguyễn Anh Thái, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 282, Sư đoàn 385, chia sẻ:

“Sự tham gia của máy móc tác động rất nhiều đến kíp chiến đấu. So với trước đây, con người phải tham gia nhiều công đoạn, thì nay các hệ thống thông minh đã đảm nhận phần tính toán và hỗ trợ, giúp kíp chiến đấu thao tác nhanh hơn, chính xác hơn. Nhờ đó, trong cùng một thời điểm, kíp chiến đấu có thể làm chủ tình huống trên không tốt hơn rất nhiều”.

Bên cạnh đó, Đại tá Lưu Hồ Anh đánh giá cao sự đồng hành của đội ngũ kỹ sư VHT: 

“Các đồng chí kỹ sư VHT trẻ, có trình độ và nhiệt huyết, đã cùng Quân chủng giải quyết bài toán tác chiến, xây dựng cấu hình và tinh chỉnh hệ thống để sát với thực tế chiến đấu, góp phần quan trọng để VQ2 đi vào vận hành hiệu quả”.

Trong thời gian tới, nhóm dự án đặt mục tiêu tiếp tục phát triển Hệ thống VQ2 để kết nối toàn bộ các khí tài mới được Quân chủng trang bị. Đồng thời, bảo đảm khả năng cơ động, kết nối linh hoạt qua nhiều kênh kết nối; bảo đảm khả năng hoạt động vững chắc của hệ thống trong các tình huống tác chiến phức tạp. Nhóm cũng định hướng nghiên cứu các công nghệ mới như AI, Big data và học máy để nâng cao khả năng hỗ trợ, tự động xử lý trong kíp chiến đấu. Qua đó, tăng hiệu quả hoạt động, giảm thao tác thủ công, giúp người chỉ huy và kíp chiến đấu có thêm thời gian để tập trung cho việc phân tích và ra quyết định.

Thành công tại diễn tập không chỉ là cho thấy năng lực làm chủ công nghệ cao của đội ngũ kỹ sư VHT, mà còn thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự quyết tâm của VHT trong việc xây dựng những hệ thống hiện đại phục vụ quốc phòng. VQ2 đã chứng minh vai trò then chốt trong việc hiện đại hóa chỉ huy tác chiến PKKQ, đồng thời mở ra hướng phát triển bền vững cho các sản phẩm quốc phòng công nghệ cao trong tương lai, góp phần bảo vệ vững chắc vùng trời Tổ quốc.