Tác giả Nguyễn Duy Hưng phục vụ Vietnam Defence 2024Khoảng nửa năm trước khi bảo vệ luận án Tiến sĩ, tôi bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc tìm một nơi làm việc tại Việt Nam đúng với chuyên ngành được đào tạo ở Nga: thiết kế quang học. Khi đó, lựa chọn không nhiều. Trong số rất ít những phương án khả dĩ, có Trung tâm Quang điện tử, VHT và một số viện nghiên cứu khác của Quân đội. Cuối cùng, tôi quyết định chọn VHT theo lời khuyên của một chuyên gia đầu ngành về thiết kế quang học trong Quân đội: “VHT là đất dụng võ, em về đó mới phát huy được”. Câu nói ngắn gọn nhưng đủ để tôi đưa ra quyết định cho chặng đường tiếp theo.
Tháng 3/2024, tôi nhận quyết định về công tác tại VHT, nhưng thực tế đến tháng 9 mới chính thức bắt đầu làm việc. Trong quý cuối cùng của năm 2024, tôi được giao một nhiệm vụ khá đặc biệt: phụ trách gian hàng của Trung tâm Quang điện tử tại Triển lãm Quốc phòng Việt Nam (QPVN) 2024. Thú thật, khi nhận nhiệm vụ này, tôi cũng chưa hình dung rõ mình phải làm gì, đơn giản vì trước đó tôi chưa từng làm công việc tương tự. Nghĩ đơn giản là “chưa biết thì cứ làm rồi sẽ biết”, tôi nhận nhiệm vụ và bắt tay vào triển khai.
Với sự hỗ trợ của các đồng nghiệp trong Trung tâm Quang điện tử và các đơn vị liên quan, chúng tôi dần hoàn thiện gian hàng trưng bày các thiết bị quan sát, ngắm bắn trang bị cho cá nhân và các đài quang điện tử lắp đặt trên phương tiện. Trước thời điểm đó, tôi còn chưa nắm chắc cách sử dụng các thiết bị này, nhưng trong quá trình chuẩn bị và diễn ra triển lãm, tôi đã có thể thao tác, giới thiệu và sử dụng chúng ở mức cơ bản. Sau khi bày xong gian hàng, chúng tôi tranh thủ đi một vòng quanh triển lãm và chụp được một số bức ảnh khá đẹp. Cá nhân tôi rút ra một “kinh nghiệm xương máu”: thời gian tốt nhất để đi xem triển lãm là trước khi nó chính thức bắt đầu.
Khi triển lãm mở cửa, điều khiến tôi thực sự bất ngờ là mức độ quan tâm của người dân đối với các sản phẩm của Trung tâm. Từ các em học sinh tiểu học cho đến các bác cựu chiến binh, quanh gian hàng của chúng tôi, mọi người xếp thành hàng dài chỉ để dành vài chục giây ngắn ngủi trải nghiệm các thiết bị ảnh nhiệt “như trong phim Mỹ”. Chúng tôi hào hứng báo cáo trong nhóm chat với Ban Giám đốc Trung tâm rằng: “Chiều nay, bọn em đã phổ cập thành công kính ngắm ảnh nhiệt cho nhân dân Thủ đô”. Quan trọng hơn cả, thông qua triển lãm này, VHT đã truyền tải tới người dân một thông điệp rất rõ ràng: Viettel đã nghiên cứu và làm chủ công nghệ thiết kế, chế tạo các sản phẩm quan sát, ngắm bắn ảnh nhiệt, đa kênh, với tính năng kỹ, chiến thuật tương đương các sản phẩm cùng loại trên thế giới.
Trong năm đó, nhóm chúng tôi tiếp tục nhận một nhiệm vụ khác mang tính thử thách cao: trình diễn cho cấp trên một thiết bị hội tụ laser ở khoảng cách gần. Mục đích là chứng minh rằng chúng tôi có thể hội tụ một nguồn laser đủ mạnh để phá hủy một mục tiêu thép có độ dày cỡ milimet. Do thời gian gấp, nhóm phải tận dụng lại nguồn laser công nghiệp không có đầy đủ thông số kỹ thuật. Về hệ quang, chúng tôi buộc phải sử dụng các thấu kính bán sẵn để rút ngắn thời gian xây dựng nguyên mẫu.
Lần thử nghiệm đầu tiên không thành công khi một thấu kính bị đốt cháy phần rìa. Cả nhóm đã ngồi làm việc xuyên suốt cuối tuần tại xưởng X1 để tìm nguyên nhân và xác định lỗi xuất phát từ việc tính sai vị trí eo của chùm laser. Sau khi tính toán và đo đạc lại tham số này, chúng tôi nhanh chóng điều chỉnh thiết kế cơ khí để tiếp tục thử nghiệm. Lần thử nghiệm thứ hai đã thành công, khi chùm laser đốt cháy được tấm thép và được trình diễn trực tiếp cho lãnh đạo Tổng Công ty. Nhờ nhiệm vụ này, nhóm của tôi đã đạt Giải Nhì cuộc thi Innovative Me 2025 cấp TCT VHT.
Bên cạnh các nhiệm vụ chuyên môn, tôi cũng trăn trở về câu chuyện phát triển đội ngũ. Nhận thấy đa số kỹ sư trong nhóm Thiết kế quang học chưa được đào tạo chuyên sâu bài bản về lĩnh vực này, tôi chủ động đề xuất và xây dựng thư viện sách điện tử theo các chủ đề liên quan đến quang học, giúp anh em dễ dàng tra cứu và tham chiếu khi cần. Về tuyển dụng, tại Việt Nam, kỹ sư quang học hiện chủ yếu được đào tạo tại Học viện Kỹ thuật Quân sự, nhưng nguồn nhân lực này lại khó có điều kiện về làm việc tại VHT. Điều đó khiến việc tuyển dụng kỹ sư có thể vào làm việc ngay gặp không ít khó khăn.
Từ thực tế đó, tôi đề xuất xây dựng lộ trình thực tập cho các sinh viên theo học những chuyên ngành gần với quang học. Sau khoảng 5 tháng thực tập, các em có thể nắm được kiến thức nền tảng của một kỹ sư quang học và sẵn sàng ứng tuyển làm việc chính thức. Tôi hy vọng trong năm 2026, nhóm sẽ tuyển được thêm các kỹ sư có tay nghề để tiếp tục phát triển các hệ quang có độ phức tạp cao hơn. Nói vui mà cũng rất thật: khi con người đã học được cách đi trên mặt đất như những con người, bơi dưới biển như cá, thì bước tiếp theo là bay lên cao như những chú đại bàng.
Hai năm làm việc tại VHT là quãng thời gian không dài, nhưng đủ để tôi cảm nhận rõ quyết tâm phát triển nền công nghiệp quang học quân sự của Viettel nói riêng và của Quân đội nói chung. Trong bối cảnh thế kỷ XXI hướng tới hòa bình, hợp tác và phát triển, Quân đội vẫn cần được trang bị những loại vũ khí ngày càng tinh vi, hiện đại. Tại VHT, chúng tôi luôn được cấp trên tin tưởng giao những bài toán khó, mang ý nghĩa lâu dài trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Tôi tin rằng Trung tâm Quang điện tử của VHT sẽ tiếp tục là nơi quy tụ các chuyên gia hàng đầu về quang học, quang điện tử của Quân đội và đất nước, để cho ra đời những “đôi mắt” không chỉ nhìn xa, mà còn có thể “nhìn xuyên” mục tiêu.
